چهارشنبه ٠٥ ارديبهشت ١٣٩٧
|
فهرست اصلی
ورود
نام کاربری :   
کلمه عبور :   
[عضویت]
[فراموشی کلمه عبور]
فراخوان مقالات

ثبت نظرات

اوقات شرعی
آمار بازدید
 بازدید این صفحه : 4666
 بازدید امروز : 309
 کل بازدید : 3431302
 بازدیدکنندگان آنلاين : 4
 زمان بازدید : 1/5156
کار (خیر) اندک ، که بر آن مداومت ورزی ، از کار بسیار که از آن خسته شوی ، امیدوار کننده تر است ( حضرت علی علیه السلام )
مليله‌كاري

ملیله‌کاری



ملیله کاری چیست؟

ملیله‌کاری شاخه‌ای از هنر فلزکاری است که با مفتول‌های نازک نقره انجام می‌پذیرد.

هنر ملیله کاری، محصول کار با طلا و نقره است که بصورت مفتول های باریک در آمده است و با صرف وقت و دقت فوق العاده و مهارت و هنرمندی ملیله کار با بهره گیری از نگاره های سنتی و طرحهای اسلیمی به هم پیوند و ارتباط یافته است.قدیمی ترین اشیاء باقیمانده از آثار ملیله ایران به روایت اکثر محققان به سالهای 550 تا 330 ق.م تعلق دارد.

آثار به دست آمده در "دورالورپوس" گواه آن است که طی سالهای 330 تا224 ق. م نیز ساخت مصنوعات ملیله در ایران رواج قابل ملاحظه ای داشته است.

ساموئل گرین ویل بنجامین که در حدود سال 1883 میلادی به ایران سفر کرده است در مورد صنعتگری و صنعت در زنجان اطلاعات بیشتری می دهد.زنجان به عنوان خاستگاه اولیه هنر ملیله کاری با خدمت و پیشینه تاریخی چند هزار ساله هنوز نام خود را درمیان بهترین های این هنر صنعت دستی حفظ کرده و برای احیای جایگاه قبلی خود تلاش می کند.ملیله کاری که در هزاره اول هجری قمری به عنوان هنر دستی بومی زنجان فقط در این شهر معمول بوده ودر زمان حکومت رضاخان با مهاجرت تعدادی از هنرمندان این شهر به تهران و اصفهان در سایر نقاط کشور نیز رواج یافت.سرویس های چای و شربت خوری،جعبه جواهرات و دسته چاقو عمده ترین دست مایه هنرمندان زنجانی در سال های دوره بعد است که به تدریج بر انواع این دست سازه های زیبا، از جمله زیور آلات افزوده می شود.رونق این هنر و صنعت از دوران سلجوقی آغاز و در دورا صفویه به اوج خود رسید،شهر زنجان بیشترین هنرمند را در این حرفه تربیت و به عرصه هنرهای سنتی تحویل داده است.در زمان قاجار نیز شهر زنجان یکی از شهرهای معتبر کشور محسوب مشد و صنایع دستی این شهر از جمله ملیله کاری آن از رونق بسیاری برخوردار بود.آثار قدیمی ملیله در زنجان به کلی از بین رفته و یا برای استفاده مجدد نقره ذوب شده است و به دلیل عدم وجود موزه در زنجان آثار نقره ای و ملیله کاریمورد حفظ و نگهداری قرار نگرفته است

ملیله‌کاری یکی از صنایع دستی اصلی زنجان است. در این شهر کالاهای نقره مانند سینی، قندان، گیره استکان، گل‌سینه و... با روش ملیله‌کاری ساخته می‌شود.

نقره به کار رفته در این هنر عیار ۱۰۰ دارد. شمش‌های نقره را با چکش یا دستگاه نورد به شکل مفتول‌های چهارپهلو باریک می‌کنند و ابتدا نقش‌های کوچک را می‌سازند سپس آنها را در کنار هم در یک قالب قرار داده و با نقره‌ای با عیار پایین‌تر لحیم می‌کنند.


نقش‌های معمول ملیله‌کاری، بته جقه، ریزه جقه، برگ فرنگ، برگ، غنچه، پیچ، جفت پیچ، پیچک، سه چشمه و... نام دارند.

ملیله زنجان یکی از صنایع بی بدیل دستی است

ظريف کاري نقره با استفاده از هنر مليله

« مليله سازي» از جمله ظريف‌ترين رشته هاي فلزکاري و يکي از برجسته‌ترين صنايع دستي ايران است.

هنر مليله کاري ، محصول کار با طلا ، نقره و مس است که به صورت مفتول‌هاي باريک درآمده و با صرف وقت و دقت فوق العاده و مهارت و هنرمندي مليله کار ، برشي يا محصول مورد نظر و با بهره گيري از نگاره هاي سنتي و طرح‌هاي اسليمي به هم پيوند داده مي شوند.

مليله کاري در واقع ظريف کاري نقره با استفاده از مفتول ها و نوارهاي نقره و با بکارگيري ذوق هنري به شيوه منظم و اسليمي وار و در انواع مختلف زينتي همچون سنجاق گل سينه، گردنبند، انگشتر، و انواع مختلف تزئيني همچون پايه استکان، سيني و ... ساخته مي شود که قدمت آن به 200 سال قبل از ميلاد مي رسد.

قديمي ترين مليله ايران به روايت اکثر محققان مربوط به سالهاي 330 تا 550 ق.م. (دوره هخامنشي) است.

متأسفانه به دليل آن که اکثر اشياء مليله به منظور استفاده مجدد ذوب شده اند, نمونه هاي زيادي در دسترس نيست و تنها از دوره قاجاريه مقداري سرقليان, گيره استکان و سيني در اندازه هاي مختلف در کشور ايران باقي مانده است.


نقوش رايج در مليله کاري عبارتند از:

دندانه, تابيده, جقه, بته ترمه, ريزه جقه, برگ فرنگ, برگ, غنچه, پيچ, پيچک, سه چشمه و يک چشمه است .

توليدات مليله شامل گيره ، شربت خوري, گلاب پاش, قاب عکس, بشقاب, شکلات خوري, شيريني خوري, زنجير ، گل سينه و گوشواره است.

از آنجا که اين هنر شاخه اي از فلزکاري است ، مي توان مسير حرکت آن را در بطن فلزکاري منطقه جست و جو کرد .

ابزار کار مليله کاري شبيه ابزار و ادوات زرگري است و براي تهيه و ساخت آثار مليله ، ابتدا بايد نوار مليله را که از جنس طلا و نقره يا مس تهيه مي شود با عبور شمش يا مفتول نقره و مس از دستگاه نورد حديده ، مفتول مورد نظر به دست آورد . بعد از آماده شدن نوار مليله ، نوبت به ساخت مليله مي رسد .

رونق این هنر دستی از دوره سلجوقی آغاز و در دوره صفویه به اوج خود رسید و شهرهای زنجان و اصفهان بیشترین هنرمند را در این حرفه تربیت و به عرصه ی هنرهای دستی تحویل دادند.

ملیله ساز که زمانی به خاطر اشتغالزایی زیاد، ظرافت و زیبایی زبانزد همه جهانیان بود با مروز زمان و مشکلات مختلف به بوته فراموشی سپرده شد و تعدادی کمی از علاقمندان واقعی، به این حرفه طاقت فرسا و کم سود ادامه دادند.

در صنعت ملیله کاری، استاد کار پس از ذوب شمش، آن را از قالب مخصوص عبور داده و مفتول هایی به قطر یک سانتی متر تهیه می کند که این مفتول ها نیز با ادامه عملیات دستی، به سیم های نقره ای با قطر یک میلیمتر تبدیل و آماده ملیله سازی می شود.

با نشاندن این سیم ها در قالب هایی که معمولا از تخته و موم ساخته می شود و دادن طرح ها و اشکال متنوع به آن، تارهای نقره ای در اثر حرارت و براده مس به هم متصل می شود و سپس بصورت انواع ظروف در می آید.

چكش کاری، حرارت دهی، نورد کشی، مفتول کشی، حدیده کاری و قالب بندی، از جمله کارهایی است که توسط استادکار در صنعت ملیله سازی انجام می شود. 

یکی از صنایع دستی بسیار ارزشمند، ظریف و هنرمندانه زنجانیان، صنعت ملیله کاری است که با ظرافتی بسیار پیچیده و زیبا تارها و رشته های نقره را کنار هم قرار داده و طرحی ماندگار برای ساخت ظرفی زیبا و مجلل رقم زده است.



 

 

تاریخچه ملیله کاری زنجان

درباره تاریخچه ملیله زنجان اطلاعات جامعی در دست نیست اما از دو طریق می توان به قدمت این هنر ارزنده پی برد. اول با نوشته ها و سفرنامه های سیاحانی که به این منطقه سفر کرده و از هنر زیبای ملیله کاری در این منطقه یاد کرده اندو دوم با استفاده از آثار باقی مانده ملیله بسیاراندکی که وجود داشته و اغلب متعلق به دو سده اخیر  است.

در کتب تاریخی که اشاراتی درباره زنجان دارند از میان صنایع شهر زنجان بیش از هر چیز از صنعت فلز کاری آن سخن گفته اند از آنجا که ملیله کاری نیز یکی از شاخه های فلزکاری است می توان مسیر حرکت آن را در بطن فلزکاری منطقه جستجو کرد.

با توجه به رونق شهر زنجان در دوره هخامنشیان، اشکانیان و ساسانیان فلز کاری نیز که از صنایع پیشرفته هر یک از این تمدنهاست، در این منطقه وجود داشته است.

سابقه ملیله کاری در زنجان از قرن دهم هجری، به بعد روشن و مشخص است تا آنجا که 'فردریک ریچارد'، مستشرق اروپایی، در سفر نامه خود می نویسد: ' شهر زنجان که شهر کوچکی است نقره، و ملیله کاری این شهر پر زرق و برق است'.

ملیله کاری تا قبل از دوره پهلوی، به عنوان هنر دستی بومی زنجان فقط در این شهر معمول بوده، منتهی در زمان حکومت رضاخان با مهاجرت تعدادی از هنرمندان این شهر به تهران و اصفهان در سایر نقاط کشور نیز رواج یافت.

سرویس های چایخوری و شربت خوری، جعبه جواهرات و دسته چاقو عمده ترین محصولات تولیدی تا این دوران بوده اند.


ظريف کاري نقره, هنر مليله کاري

هنرمندان زنجانی در سال های بعد، به تدریج بر انواع این دست ساخته های های زیبا افزودند، شاید بتوان رونق این هنر صنعت را در زنجان، دوران سلجوقی دانست و همچنین بر اساس آثارباقی مانده از دوره صفوی، این دوره را اوج شکوفایی این هنر دانست.

امروزه در زنجان حدود 30 کارگاه ملیله کاری فعال موجود می باشد که استادان ملیله کار این کارگاه ها همگی از شاگردان استاد 'منصور کاظمیان مقدم' است.

این استاد گرانقدراز سال 1355 به منظور حفظ و بقای این هنر با همکاری سازمان صنایع دستی زنجان به آموزش ملیله کاری در مرکز آموزش استان اقدام نمودند.

دو نفر از شاگردان ایشان به نامهای استاد ((عبدالحمید محرر)) در سال86 محسن یزدانشناس در سال 87 موفق به اخذ مُهر اصالت در این رشته از یونسکو شدند.

این مصنوعات دستی به حدی زیبا و ظریف است که امروز نیز زینت بخش موزه ها، مجموعه های هنری خصوصی و منازل افراد متمول در اقصی نقاط عالم است دست مایه هنرمندان ملیله سازی ایرانی، از جمله ره توشه گردشگران خارجی است که در پایان سفر خود به ایران، همراه می برند و به آن افتخار می کنند.

با اینحال، گران بودن نقرة، وضعیت نامناسب اقتصادی، نبود رونق بازار، کاهش انگیزه، نبود سرمایه ی مورد نیاز، طاقت فرسا بودن کار و کناره گیری اجباری خبرگان از این حرفه، اجیای جایگاه اولیه ملیله سازی را با مشکل مواجه می سازد.

عیار نقره مصرفی در ملیله زنجان، با خلوص9.99 درصد معروف به عیار 100 استفاده می شود و به لحاظ کیفیت ساخت، ملیله اصفهان دارای نقوش بزرگتر نسبت به ملیله زنجان است و غنای ریز نقوش ، زیبایی و ظرافت کار آن با ملیله زنجان برابری نمی کند.

سایت های مرتبط
نظرسنجی
نظرسنجي غير فعال مي باشد